Thomas von Aquin (Joos van Ghent & Pedro Berruguete, Musée du Louvre, Paris)        
CORPUS THOMISTICUM
 
Ludwig Schütz
Thomas-Lexikon
 
V
 
 
3. Auflage von Enrique Alarcón vorbereitet
Pamplona, Universität von Navarra, 2006




U Inhaltsverzeichnis Z


vacuus, a, um



a) leer, ledig, synonym mit inanis (← sub a), der Gegensatz zu plenus: dicitur terra inanis et vacua, th. I. 66. 1 ad 1.

b) unnütz, vergeblich, synonym mit frustra (←), inanis (← sub b) und vanus (← sub c), der Gegensatz zu efficax: orationes iustorum non sunt vacuae, sed efficaces, th. I. II. 114. 6 ob. 2.




vanus, a, um



a) gehaltlos, eitel, nichtig: quandoque enim accipitur vanum pro eo, quod non habet subsistentiam (Dasein), secundum quod res falsae dicuntur vanae, mal. 9. 1 c; aliquando enim (vanum) dicitur falsum, praec. 2.

b) bestandlos, keinen festen Bestand habend: quandoque vero accipitur vanum pro eo, quod non habet soliditatem vel firmitatem, secundum quod dicitur Vanitas vanitatum et omnia vanitas, quod dicitur propter mutabilitatem rerum, mal. 9. 1 c.

c) fruchtlos, eitel, unnütz, vergeblich, synonym mit frustra (←), inanis und vacuus (← sub b): quandoque vero dicitur vanum, quod aliquid non consequitur finem debitum, sicut dicitur aliquis in vanum medicinam sumpsisse, qui non est consecutus sanitatem, mal. 9. 1 c; vanum enim est, quod est ad finem, quem non potest consequi, cg. III. 44; aliquando dicitur vanum inutile, praec. 2; vgl. 1 sent. 2. 1. 4 ad 3; 2 phys. 10 f; 7 met. 6 a.

d) sündhaft: aliquando autem dicitur vanum peccatum vel iniustitia, praec. 2.




vegetabilis, e



lebend, belebend, pflanzlich, synonym mit nutritivus (← sub b) und vegetativus (←): vegetabilia id est plantae participant, 2 anim. 3 g.




vegetativus, a, um



lebend, belebend, pflanzlich, synonym mit nutritivus (← sub b) und vegetabilis (←) .




velle
(→ volitus)



a) wollen im weitern Sinne des Wortes, d. i. jedwede Tätigkeit des Willens, synonym mit voluntas (← sub c). Über den Unterschied zwischen non velle & nolle heißt es: Differt nolo et non volo, quia, cum dicitur Non volo, negatur actus, et ideo opponitur sicut negatio ad affirmationem, sed in hoc Nolo et in toto condeclinio (Abwandlung) eius remanet actus voluntatis affirmatus, et negatio fertur (zielt) ad nolitum, unde sensus est Nolo hoc id est volo hoc non esse, 1 sent. 6. exp.; vgl. 3 eth. 3 a.

b) wollen im engern Sinne des Wortes, d. i. etwas wollen, was und insofern es Ziel des Wollens ist, ebenfalls synonym mit voluntas (← sub d): electio et voluntas id est ipsum velle sunt diversi actus, th. I. 83. 4 ad 2; vgl. ib. ob. 2; actus autem voluntatis in finem videntur esse tres, scilicet velle, frui et intendere, ib. I. II. 8 pr.; velle (est actus voluntatis), prout ratio proponit voluntati aliquid bonum absolute, sive sit propter se eligendum, ut finis, sive propter aliud, ut quod est ad finem, utrumque enim velle dicimur, verit. 22. 15 c.




velleitas



bedingtes, unvollkommenes, nicht zur Tat führendes, nicht zur Ausführung gelangendes Wollen, der Gegensatz zu voluntas absoluta et completa sive perfecta (→ voluntas sub b): iudex iustus simpliciter vult homicidam suspendi, sed secundum quid vellet eum vivere, scilicet inquantum est homo. Unde magis potest dici velleitas, quam absoluta voluntas, th. I. 19. 6 ad 1; voluntas incompleta est de impossibili, quae secundum quosdam velleitas dicitur, quia scilicet aliquis vellet illud, si esset possibile, ib. I. II. 13. 5 ad 1; talis voluntas (qua volumus aliquid secundum quid, sc. si aliud non obsistat, quod per deliberationem rationis invenitur) magis est dicenda velleitas, quam absoluta voluntas, quia scilicet homo hoc vellet, si aliud non obsisteret, ib. III. 21. 4 c; voluntas, quae dicitur esse impossibilium, non est perfecta voluntas tendens in aliquid consequendum, quia nullus tendit in id, quod existimat impossibile, . . . sed est quaedam imperfecta voluntas, quae dicitur velleitas, quia scilicet aliquis vellet id, quod existimat impossibile, sed sub hac condicione, si possibile esset, mal. 16. 3 ad 9; quamvis voluntas completa non sit de impossibili, est tamen de ipso velleitas quaedam, id est voluntas condicionata; velleitas enim, si esset possibile, quod hoc non fuisset, 4 sent. 14. 1. 1. 6 ad 3; vgl. ib. 17. 2. 1. 1 ad 3; 43. 1. 4. 1 ad 2; 2 sent. 33. 2. 2 ad 2; 3 sent. 17. 1. 2. 1 c.




venari



jagen, erjagen, aufsuchen: venatur secundum particulam definitionis, 2 anim. 1 e; vgl. ib. f; reminiscendo venamur id est inquirimus, mem. 5 b.




venativus, a, um



jagend, erjagend, aufsuchend, untersuchend.




venereus, a, um



geschlechtlich.




venialis, e



leicht verzeihlich, lässlich: veniale quasi facile remissibile, cg. III. 130.




venialiter



in leicht verzeihlicher oder lässlicher Weise.




verbalis, e



a) das Wort im Allgemeinen betreffend.

b) das Zeitwort betreffend.




verbum



a) Wort im Allgemeinen, unter welchem ebenso wohl ein Zeitwort (↓ sub b), als ein Nennwort oder Name (→ nomen sub a) verstanden werden kann, synonym mit vox (← sub b): definitio verbi supra posita datur de verbo communiter sumpto, 1 perih. 5 d; hoc nomen verbum imponitur vel a verberatione aeris vel a boatu, secundum quod verbum nihil aliud est, quam verum boans, verit. 4. 1 ob. 8; vgl. ib. ad 8; vox autem, quae non est significativa, verbum dici non potest, th. I. 34. 1 c; verbum est terminus huius actus, qui est dicere, nihil enim dicitur, nisi verbum, 1 sent. 27. 2. 2. 1 ob. 3.

b) Zeitwort, der Gegensatz zu nomen (← sub a): (verbum est) vox significativa ad placitum, . . . quae consignificat tempus, . . . cuius nulla pars extra significat . . . et est semper eorum, quae de altero praedicantur, nota id est signum, quia scilicet nomina et participia possunt poni ex parte subiecti et praedicati, sed verbum semper est ex parte praedicati, 1 perih. 5 a; proprium autem verbi est, ut significet actionem vel passionem, ib.; vgl. ib. b-g; th. I. 13. 1 ob. 3 & ad 3; Aristoteles: De interpr. 3, 16. b. 6 sq.; verbum enim quodlibet resolvitur in hoc verbum est et participium; nihil enim differt dicere homo convalescens est et homo convalescit, 5 met. 9 c; vgl. 1 perih. 5 g.

c) Wort im Sinne einer göttlichen Person, d. i. die zweite Person in der Gottheit (= verbum Dei sive divinum, th. I. 34. 1 ad 1; cg. I. 53 & III. 59; declar. 7): Verbum est forma exemplaris, th. I. 3. 8 ad 2; in Verbo importatur (ist eingeschlossen) respectus ad creaturam, ib. 34. 3 c; Verbum est proprium nomen Filii, ib. 37. 1 c; cum proprio Filii, inquantum est Verbum, ib. 39. 8 c; quae est verbum ipsius, cg. I. 53.

d) Wort im uneigentlichen Sinne, Befehl: dicitur autem figurative quarto modo verbum id, quod verbo significatur vel efficitur, sicut consuevimus dicere hoc est verbum, quod dixi tibi vel quod mandavit rex, demonstrato aliquo facto, quod verbo significatum est, vel simpliciter enuntiantis vel etiam imperantis, th. I. 34. 1 c.




verecundia



Scham: verecundia, quae est timor turpis, th. I. II. 24. 4 c; vgl. ib. II. II. 144. 4 c; verecundia dicitur esse bonum ex suppositione alicuius turpis commissi, ib. I. II. 39. 1 c; verecundia non est timor de actu ipso peccati, sed de turpitudine vel ignominia, quae consequitur ipsum, quae est a causa extrinseca, ib. 42. 3 ad 4; vgl. ib. 41. 4 ad 2 & 3; verecundia, quae est timor turpitudinis, primo et principaliter respicit vituperium seu opprobrium, et quia vituperium proprie debetur vitio, sicut honor virtuti, ideo ex consequenti verecundia respicit turpitudinem vitiosam, ib. II. II. 144. 2 c; verecundia proprie loquendo non est virtus, ib. 1 c; quandoque verecundia dicitur virtus, cum sit quaedam laudabilis passio, ib.; vgl. ib. I. II. 24. 4 a; 2 eth. 9 i; 4 eth. 17 a-m.




verisimilitudo



Wahrscheinlichkeit.




veritas
(vgl. verus)



a) Wahrheit im allgemeinen Sinne des Wortes, der Gegensatz zu falsitas (← sub a): alio modo (veritas) definitur secundum id, quod formaliter rationem veri perficit, et sic dicit Isaac (in libro De definitionibus), quod veritas est adaequatio rei et intellectus, verit. 1. 1 c; vgl. th. I. 16. 1 c & 2 ob. 2; 21. 2 c; veritatis est rectitudo sola mente perceptibilis, 1 sent. 19. 5. 1 ob. 4; ratio (Wesen) veritatis per prius (nach Weise des Frühern) in intellectu, quam in re, ib. c; veritas habet fundamentum in re, sed ratio eius completur per actionem intellectus, quando scilicet apprehenditur eo modo, quo est, ib.; vgl. ib. ad 5 & 3 c; verit. 1. 1 c, 5 ob. 12 & ad 12; veritas fundatur in esse rei magis, quam in quidditate, 1 sent. 19. 5. 1 c; vgl. ib. ad 7; veritas principaliter est in intellectu, secundario vero in rebus, secundum quod comparantur ad intellectum ut ad principium, th. I. 16. 1 c; est in intellectu divino quidem veritas proprie et primo, in intellectu vero humano proprie quidem et secundario, in rebus autem improprie et secundario, quia non nisi in respectu ad alterutram duarum veritatum, verit. 1. 4 c.

b) Wahrheit per eminentiam im Sinne einer veritas rei: veritatem divinam, quae antonomastice (←) est veritas, cg. I. 1; illius summae naturae, quae est ipsa veritas, cum sit suum intellectum esse, ib. III. 47; illud tantum sua veritas est, quod est suum esse, quod est proprium soli Deo, ib. 51.

c) Wahrheit, wahres Urteil, wahrer Satz: si ergo loquamur de veritate, prout existit in intellectu secundum propriam rationem (Wesen), sic in multis intellectibus creatis sunt multae veritates, etiam in uno et eodem intellectu secundum plura cognita, th. I. 16. 6 c; remanet prima veritas, sed mutatur secunda, ib. 8 ad 3; vgl. ib. ad 4; hebraica veritas habet Elohim, ib. 39. 3 ob. 2; veritatem aliquam investigantes, cg. I. 2; huic etiam veritati sacra Scriptura testimonium perhibet, ib. 3; vgl. ib. 4 & 5; sicut ab una facie hominis resultant multae facies in speculo, ita ab una prima veritate resultant multae veritates, in mentibus hominum, cg. III. 47; vgl. th. I. 16. 6 c; verit. 1. 4 ad 8 s. c.

d) Wirklichkeit: idolum est Deus secundum opinionem et non secundum veritatem, th. I. 13. 10 ob. 2; ut veritas responderet figurae, ib. III. 46. 10 ad 2; ad ostendendum veritatem naturae assumptae, ib. 50. 1 c; aliquod phantasma esset, et non veritas carnis, cg. IV. 55; ad demonstrandam suae resurrectionis veritatem, ib. 83.

e) Wahrhaftigkeit: virtus, quae dicitur veritas, non est veritas communis, sed quaedam veritas, secundum quam homo in dictis et factis ostendit se, ut est, th. I. 16. 4 ad 3; vgl. ib. 21. 2 ad 2; I. II. 60. 5 c; fides enim nostra regulatur secundum veritatem divinam, ib. I. II. 64. 4 c; alio modo potest dici veritas, qua aliquis verum dicit, secundum quod per eam aliquis dicitur verax, et talis veritas sive veracitas necesse est quod sit virtus, ib. II. II. 109. 1 c; vgl. ib. ad 3 & 2 c; hoc autem ad virtutem veritatis pertinet, ut in suis factis et dictis aliquis talem se exhibeat, qualis est, cg. I. 93; vgl. 4 sent. 17. 3. 2. 3 c; 2 eth. 9 f; 4 eth. 15 a.




verus, a, um
(vgl. veritas)



a) wahr, wirklich, der Gegensatz zu falsus, apparens und similitudinarius (←): verum nominat id, in quod tendit intellectus, th. I. 16. 1 c; verum . . . est bonum intellectus, 1 perih. 3 b; vgl. 1 phys. 10 c; proprium autem obiectum intellectus est verum, th. I. II. 3. 7 c; veri enim ratio (Wesen) consistit in adaequatione rei et intellectus, verit. 1. 3 c; nihil aliud est verum, quam esse quod est, vel non esse quod non est, 1 perih. 13 g; cum verum sit in intellectu, secundum quod conformatur rei intellectae, necesse est, quod ratio veri ab intellectu ad rem intellectam derivetur, ut res etiam intellecta vera dicatur, secundum quod habet aliquem ordinem (Hinordnung) in intellectum, th. I. 16. 1 c; vgl. verit. 1. 2 c; licet verum proprie non sit in rebus, sed in mente, res tamen interdum vera dicitur, secundum quod proprie actum (Wirklichkeit) propriae naturae consequitur, cg. I. 60; animae et res aliae verae quidem dicuntur in suis naturis, secundum quod similitudinem illius summae naturae habent, quae est ipsa veritas, ib. III. 47; sicut verum per prius (nach Weise des Frühern) invenitur in intellectu, quam in rebus, ita etiam per prius invenitur in actu intellectus componentis et dividentis, quam in actu intellectus quidditates rerum formantis, verit. 1. 3 c; verum per prius dicitur de veritate intellectus, et de enuntiatione dicitur, inquantum est signum illius veritatis, de re autem dicitur, inquantum est causa, 1 sent. 19. 5. 1 c; vgl. 2 sent. 37. 1. 2 ad 1; 1 perih. 7 a.

b) wahrhaftig, wahrheitsliebend, aufrichtig: circa verum medius est ille, qui dicitur verus, 2 eth. 9 f; vgl. 4 eth. 15 h & i.




vestigium



Spur im eigentlichen und uneigentlichen Sinne des Wortes: vestigium, secundum quod hic sumitur, metaphorice accipitur, et sumitur ad similitudinem vestigii proprie dicti, quod est impressio quaedam confuse ducens in cognitionem alicuius, cum non repraesentet ipsum, nisi secundum partem, scilicet pedum et secundum inferiorem superficiem tantum; tria ergo considerantur in ratione (Begriff) vestigii, scilicet similitudo, imperfectio similitudinis et quod per vestigium in rem, cuius est vestigium, devenitur, 1 sent. 3. 2. 1 c; imago in hoc differt a vestigio, quod vestigium est confusa similitudo alicuius rei et imperfecta, imago autem repraesentat rem magis determinate secundum omnes partes et dispositiones partium, ex quibus etiam aliquid de interioribus rei percipi potest, ib. 3. 1 c; vestigium enim demonstrat motum alicuius transeuntis, sed non qualis sit, th. I. 45. 7 c; perturbatio irae usque ad exteriora membra perducitur, et maxime ad illa membra, in quibus expressius lucet vestigium cordis, sicut in oculis et in facie et in lingua, ib. I. II. 48. 4 c; sicut pes ab aeterno fuisset causa vestigii, si ab aeterno fuisset impressus in pulvere, cg. I. 43; aliquale vestigium in se divinae imitationis retinent, ib. 8; dicitur in eis esse trinitatis vestigium, ib. IV. 26; apostolorum vestigia imitantur, ib. 96.




via



a) Weg, Gang, Lauf im allgemeinen Sinne dieser Wörter: non remanet amplius via, th. I. 1. 8 c; est quasi in quadam via, qua debet tendere ad patriam, ib. 113. 4 c; vgl. ib. II. II. 24. 4 c; secunda via talis est, cg. I. 13; insunt ut in via ad naturam, ib. III. 65.

b) Weg des Lebens, Reise zum himmlischen Vaterlande, der Gegensatz zu patria (← sub b): cognoscimus Deum in via per similitudinem eius in creaturis resultantem, th. I. 56. 3 c; finis autem viae hominis est mors sua, 2 sent. 7. 1. 2 c; homo in mundo est sicut in via, Ps. 5 e.

c) Methode, Verfahren, synonym mit modus (← sub c), processus (← sub b) und ratio (← sub o).




viator



a) Wanderer, Waller: ex persona viatoris, qui semper indiget ductore, procuratore et defensore, Ps. 30 c.

b) Erdenwaller, Pilger zum himmlischen Vaterlande, der Gegensatz zu comprehensor (← sub b): angeli non sunt viatores, sed comprehensores, th. I. 62. 9 a; cuilibet homini, quamdiu viator est, custos angelus deputatur, ib. 113. 4 c; secundum animam erat comprehensor, sed ratione passibilitatis corporis erat viator, ib. ad 1; ex hoc enim dicimur esse viatores, quod in Deum tendimus, qui est ultimus finis nostrae beatitudinis, ib. II. II. 24. 4 c; vgl. ib. 83. 11 c; aliquis dicitur viator ex hoc, quod tendit in beatitudinem, comprehensor autem dicitur ex hoc, quod iam beatitudinem obtinet, ib. III. 15. 10 c; vgl. comp. 1. 237.




vidualis, e



witwenmäßig.




vindicativus, a, um



rächend, strafend.




vindicta



Rache, Strafe: quod scilicet ira sit appetitus vindictae, mal. 12. 1 c; naturalius est homini, appetere vindictam iniuriarum illarum, quam ab hoc deficere, th. II. II. 157. 2 ad 2; vgl. ib. 158. 1 ad 3 & 7 c & ad 3.




violenter



auf gewaltsame Weise, mit Gewalt, der Gegensatz zu naturaliter, per naturam und voluntarie (←): quae violenter corrumpuntur, cg. II. 33; aut enim hoc fuit violenter, aut per naturam, ib. 83.




violentia
(vgl. violentus)



a) Gewalt, Zwang im weitern Sinne dieser Wörter, synonym mit coactio (←) und vis (← sub c), der Gegensatz zu natura (←), naturale und voluntarium (← sub a): violentia directe opponitur voluntario, sicut etiam et naturali. Commune est enim voluntario et naturali, quod utrumque sit a principio intrinseco, violentum autem est a principio extrinseco, th. I. II. 6. 5 c; si per se, vel per violentiam, vel per naturam, cg. I. 13; in hoc, quod aliquid patiatur et nihil ad actum conferat, violentiae definitio consistit, 3 sent. 23. 1. 1 c; hoc enim dicimus violentiam pati, quod per vim fortioris agentis removetur a propria inclinatione, 1 cael. 17 a; violentia enim est, cum aliquid agit secundum impetum exterioris agentis contra voluntatem vim passi, 5 met. 6 c; vgl. 3 eth. 1 d.

b) Gewaltsamkeit, Gewalttätigkeit: utitur quandoque quidem vi, quod pertinet ad violentias, th. II. II. 118. 8 c; vgl. mal. 13. 3 c. Die violentia in diesem Sinne ist eine filia der avaritia (←) .




violentus, a, um



gewaltsam, erzwungen im weitern und engern Sinne dieser Wörter, synonym mit coactus und involuntarius (←), der Gegensatz zu naturalis und voluntarius (←): violentum enim repugnat naturali, sicut et voluntario, quia utriusque principium est intra, violenti autem principium est extra, mal. 6. 1 c; vgl. cg. III. 88; hoc dicimus esse violentum, quod est contra inclinationem rei, th. I. 82. 1 c; violentum est praeter naturam, cg. I. 39; omne autem violentum est contra naturam, ib. II. 83; vgl. 1 cael. 4 b; 2 cael. 1 h & i; violentum est quasi excisio quaedam eius, quod est secundum naturam, 2 cael. 23 d; vgl. ib. 4 d; omne violentum est triste sive flebile, 5 met. 6 c; violenta non sunt culpabilia, ib.




virginalis, e



jungfräulich.




virginitas



Jungfrauschaft, Jungfräulichkeit, der Gegensatz zu commixtio virilis (vgl. pot. 1. 3 ad 6 c): nomen virginitatis a virore sumptum videtur, et sicut illud dicitur virens et in suo virore persistere, quod non est ex superabundantia caloris adustionem expertum, ita etiam virginitas hoc importat (bedeutet), quod persona, cui inest, immunis sit a concupiscentiae adustione, quae esse videtur in consummatione maximae delectationis corporalis, qualis est venereorum delectatio, th. II. II. 152. 1 c; virginitas est quaedam specialis virtus habens se ad castitatem, sicut magnificentia ad liberalitatem, ib. 3 c; vgl. ib. I. II. 64. 1 ob. 3 & ad 3; 4 sent. 33. 3. 2 c; in omnibus enim accipitur virginitas pro integritate corporis, 2 Cor. 11. 1; integritas membri corporalis per accidens se habet ad virginitatem, ipsa autem immunitas a delectatione, quae consistit in seminis resolutione, se habet materialiter, ipsum autem propositum perpetuo abstinendi a tali delectatione se habet formaliter et completive in virginitate, th. II. II. 152. 1 c; vgl. ib. 3 c; quodl. 5. 2. 3 c; 6. 10. 18 c; 2 sent. 20. 1. 2 ad 1; virginitas condividitur (wird unterschieden und zugleich nebengeordnet) viduitati et pudicitiae coniugali, th. II. II. 152. 3 ob. 5.




virgo



Jungfrau (vgl. virginitas): potest tamen coniugatus melior esse, quam virgo, th. II. II. 152. 4 ad 2; solus ipse virgines benedicit, 4 sent. 25. 1. 1 c; vgl. ib. 38. 1. 5 c; perfectior est victoria virginum, quam viduarum, ib. 49. 5. 3. 1 ad 1.




virtualis, e



a) die Kraft eines Dinges betreffend, von ihr ausgehend, synonym mit potentialis (← sub a).

b) der Kraft oder der Macht oder der Möglichkeit nach seiend, synonym mit potentialis (← sub b), der Gegensatz zu actualis (← sub a) und habitualis (←) .

c) tugendhaft, synonym mit virtuosus (← sub b), der Gegensatz zu vitiosus (←) .




virtualiter



der Kraft oder der Macht oder der Möglichkeit nach, synonym mit potentialiter (←), der Gegensatz zu actualiter (← sub b) und habitualiter (←): quidquid autem potest habere rationem entis et veri, totum est virtualiter in Deo, th. I. 19. 6 ad 2; sic est virtualiter omnia, cg. II. 15; aliud est habitualiter referre in Deum et aliud virtualiter, virt. 2. 11 ad 3.




virtuosus, a, um



a) kräftig, stark: quanto aliquod agens est virtuosius, tanto ad magis distans eius actio procedit, th. I. 8. 1 ob. 3; vgl. ib. ad 3; unumquodque agens tanto est virtuosius in agendo, quanto potentiam magis remotam ab actu (Wirklichkeit) in actum reducit (hinüberführt), cg. I. 43; quaedam etiam perfectiora et virtuosiora ex quibusdam imperfectioribus et infirmioribus, ib. III. 22; virtuosius est bonum in bonitate, quam in malitia malum, ib. 71; unumquodque quanto est magis unitum (→ unire), tanto est magis virtuosum et dignius, ib. IV. 1.

b) tugendhaft, synonym mit virtualis (← sub c), der Gegensatz zu vitiosus (←): inquantum est virtuosus, th. I. 5. 5 ad 3; bonum hominis est esse virtuosum vel sapientem, ib. 25. 6 c; est enim bonus et virtuosus, qui gaudet in operibus virtutum, ib. I. II. 34. 4 c; virtuosus namque secundum eam (sc. virtutem) dicitur bonus et opus eius bonum, cg. I. 92; quod ad propriam operationem bene se habet, dicitur virtuosum et bonum, ib. III. 25.




virtus



a) Kraft, Vermögen, Fähigkeit, d. i. nächstes Prinzip einer Tätigkeit, synonym mit potentia, potestas (← sub b) und vis (← sub a): nomen virtutis secundum sui primam impositionem videtur in quandam violentiam sonare, unde in III. Caeli et Mundi (2, 301. b. 17 sqq.) dicitur, quod motus accidentalis id est violentus est, qui est a virtute id est a violentia, non cum auxilio naturae, 3 sent. 23. 1. 3. 1 c; vgl. 3 cael. 7 f; virtus significat principium motus vel actionis, th. I. II. 26. 2 ad 1; vgl. ib. 41. 1 ad 1; cg. I. 43; virtus ponitur media inter substantiam et operationem, pot. 1. 1 ob. 14; virtus hic non sumitur pro habitu, . . . sed communiter pro omni eo, quod potest esse principium alicuius operationis vel motus, 3 sent. 27. 1. 1 ad 1; vgl. nom. 4. 12; semper virtus nominat principium alicuius, 4 sent. 1. 1. 4. 2 c; virtus dicitur, secundum quod est principium actionis et tenet se ex parte (gehört zu) causae efficientis, ib. 46. 1. 1. 2 ad 1.